Uyak (Kafiye) Nedir?,Uyak Çeşitleri Nelerdir?

uyak_nedir

Uyak (Kafiye) Nedir?,Uyak Çeşitleri Nelerdir?

Uyak (Kafiye)
En az iki dizenin sonunda tekrarlanan yazılışları aynı, anlamları ve görevleri farklı ses ya da sözcüklere “uyak (kafiye)” denir. Kafiye aranırken, sözcüklerin so­nuna gelen ortak ekler dikkate alınmaz.
a. Yarım uyak (kafiye): Dize sonlarındaki tek ses benzerliğine “yarım uyak (kafiye)” denir.
Bin bir ismin birinden tut Senlik benlik nedir sil at Tuttuğun yola doğru git Yoldan çıkıp olma asi
Aşık Veysel Şatıroğlu
Bu dörtlüğün ilk üç dizesinin sonunda yer alan “tut”, “at”, “git” sözcüklerinin sonunda yer alan “t” sesleri yarım uyaktır.
Dağdan yürü, kırdan git Altın Köşke çabuk yet
Ziya Gökalp M
Bu dizelerin sonunda yer alan “git” ve “yet” sözcükle- J” rinde sadece “-t” sesi benzeştiği için burada yarım « uyak vardır.
b. Tam uyak (kafiye): Dize sonlarındaki iki ses benzerliğine “tam uyak (kafiye)” denir.
Artık bahtın açıktır, uzun etme arkadaş
Ne hudut kaldı bugün, ne askerlik, ne savaş;
Faruk Nafiz Çamlıbel
Bu beyiti oluşturan dizelerin sonundaki “arkadaş” ve “savaş” sözcüklerinde “-aş” sesleri tam uyaktır.
c. Zengin uyak (kafiye): Dize sonlarında ikiden fazla ses benzerliğine dayanan uyak çeşidine “zengin uyak” denir.
Alaca bir karanlık sarmadayken her yeri Atlarımız çözüldü, girdik handan içeri Bu dizelerin sonundaki “-eri” sesleri zengin uyaktır.
Bu sazların duyulur her telinde sâde vatan Sihirli rüzgâr eser dâimâ bu topraktan
Bu dizelerin sonundaki “-tan” sesleri zengin uyaktır.
Uyaklanan sözcüklerden birinin, diğer sözcük için­de yer almasıyla oluşan uyak biçimine “tunç uyak (kafiye)” denir. Tunç uyak, iki veya daha fazla ses benzerliğinden oluşabilir.
Bursa’da eski bir cami avlusu Küçük şadırvanda şakırdayan su
Ahmet Hamdi Tanpınar
İkinci dizenin sonunda yer alan “su” sözcüğü, birinci dizenin sonundaki “avlusu” sözcüğünün içinde yer al­maktadır. Bu nedenle burada tunç uyak vardır.
İlk sevgiye benzeyen ilk acı, ilk ayrılık Yüreğimin yaktığı ateşle hava ılık
Faruk Nafiz Çamlıbel
İkinci dizenin sonunda yer alan “ılık” sözcüğü, ilk dize­nin sonundaki ayrılık kelimesinin içinde geçmektedir. Dolayısıyla dizelerin sonunda yer alan “ılık” sesleri tunç uyak oluşturmuştur. İkiden çok ses benzerliği ol­duğu için bu aynı zamanda zengin uyaktır.
Her suçlunun başında hayali cezâsıyız Her aşık aldatan kadının kalp ezâsıyız
Yahya Kemal Beyatlı
Bu dizelerin sonunda yer alan “ezâ” sözcüğü “cezâ” sözcüğünün içinde yer almaktadır. O hâlde dizelerin sonlarında yer alan “ezâ” sesleri tunç uyak oluştur­muştur. Bu, aynı zamanda zengin uyaktır.
Seni ben bekliyorum göğsüm açık, bağrım açık Hançer ol göğsüme saplan, ecel ol karşıma çık.
Faruk Nafiz Çamlıbel
Bu dizelerin sonunda yer aian “çık” sesleri de tunç uyak oluşturmuştur.

d. Cinaslı uyak (kafiye): Yazılışları veya söyleniş­leri aynı, anlamları farklı sözcüklerin dize sonlarında uyaklanmasına “cinaslı uyak” denir.
Yarmadan
Pilav yapsa varmadan Tokum diye kaçarım Yâr başımı yarmadan
Bu manide “yarmadan” sözleri cinaslı uyak oluştur­muştur. Çünkü bu sözlerin yazılışları ve söylenişleri ay­nı, ancak anlamları farklıdır.
Baş kadere Boyun eğ bas kadere Sevdası ılgın olur Bu dere başka dere
Bu manide “baş kadere” ve “başka dere” sözlerinde cinaslı uyak vardır. Bu sözlerin söylenişleri aynı, ancak anlamları farklıdır.
Gül ermiş de gülermiş Gül dalında gülermis Dünyada tek murada Bülbül ile gül ermiş
Bu manide “gülermiş” ve “gül ermiş” sözleri cinaslı uyak oluşturmuştur. Çünkü bu sözlerin söylenişleri ay­nı, ancak anlamları farklıdır.

⦁ Eski dilde okunuşu aynı olan sözcüklerin dize sonlarında bulunması kafiye oluşturur.
⦁ Üstünde uzatma işareti (~) bulunan ünlüler, iki ses sayıldığından tam kafiye oluşturur.
⦁ Üstünde uzatma işareti (~) bulunan ünlüler, bir ünsüzle birlikte üç ses sayıldığından zengin kafiye oluşturur.
Dostu etme latifeyle fedâ Hakkın nân-ı nemeki etme hebâ
Bu dizelerin sonunda yer alan “-â” sesleri tam uyak sayılır.
Kim bu cennet vatanın uğruna olmaz ki fedâ oŞüheda fışkıracak toprağı sıksan, şühedâ © Cânı, cânânı, bütün varımı alsın da Hudâ Etmesin tek vatanımdan beni dünyâda cüdâ
Mehmet Akif Ersoyuyak_nedir
Bu dizelerin sonunda yer alan “-dâ” sesleri, üç ses de­ğerindedir ve zengin uyak oluşturmuştur.
Mevsim boyunca kendini hissettirir vedâ
Artık bu dağdağayla uğuldar deniz ve dağ
Yahya Kemal Beyatlı
Bu dizelerin sonundaki “-dâ” ve “dağ” sesleri okunuş bakımından benzediğinden zengin uyak sayılır.

 

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir