Uyak (Kafiye) Örgüsü Nedir?

uyak_kafiye_orgusu

Uyak (Kafiye) Örgüsü Nedir,Uyak (Kafiye) Örgüsü Örnekleri,Uyak (Kafiye) Örgüsü Hakkında Bilgi
Bir nazım biriminde dizelerin belli bir düzen içerisinde uyaklanmasına “uyak örgüsü” denir.
a. Düz uyak (kafiye): Bütün dizelerin kendi arala­rında uyaklanmasıyla oluşan uyak örgüsüne “düz uyak” denir. Düz uyak “aa”, “aabb”, “aaaa” ya da “aa-ab” biçiminde görülebilir.
Sanma bir gün geçer bu karanlıklar a Gecenin ardında yine gece var a Çocuklar hıçkırır, anneler ağlar a Yaşlı gözlerinle kal anneciğim b Necip Fazıl Kısakürek
Bu dizelerde 1. dizedeki “karanlıklar”, 2. dizedeki “var” sözcüğü ve 3. dizedeki “ağlar” sözcüğü kendi arasın­da uyaklı olduğu için bu dörtlük düz uyak düzeniyle yazılmıştır.
b. Sarma uyak (kafiye): 1. dize ile 4. dizenin, 2. dize ile 3. dizenin kendi aralarında uyaklanmasıyla oluşan uyak örgüsüne “sarma uyak” denir. Sarma uyak “abba” biçiminde görülür.
Nihayetsiz çöllerin üstünden hep beraber a
Geçerken bulmadılar ne bir ot ne bir yosun b
Ürkmeden su içsinler yavaşça, susun, susun b
Bir sebile döküldü bembeyaz güvercinler a
Bu dizelerde

1. dizedeki “beraber” sözcüğü ile

4. dize­deki “güvercinler” sözcüğü;

2. dizedeki “yosun” söz­cüğü ile de

3. dizedeki “susun” sözcükleri kendi ara­sında uyaklı olduğu için bu dörtlüğün uyak örgüsü sarma uyaktır.

c. Çapraz uyak (kafiye): 1. dize ile 3. dizenin 2. dize ile 4. dizenin kendi aralarında uyaklanmasıyla oluşan uyak örgüsüne “çapraz uyak” denir. Çapraz uyak “abab” biçiminde görülür.

Güzeller güzeli çarşıya çıkma
a .Çok sağlar mezara sokar gözlerin
b Allah’ın seversen hışm ile bakma a Korkarım cihanı yakar gözlerin
Aşık Ali İzzet Özkan
Bu dizelerde 1. dizedeki “çıkma” sözcüğü ile 3. dize­deki “bakma” sözcüğü; 2. dizedeki “sokar” sözcüğü ile de 4. dizedeki “yakar” sözcükleri kendi arasında uyaklı olduğu için bu dörtlüğün uyak örgüsü çapraz uyaktır.

Bu uyak örgüleri Türk edebiyatına Tanzimat Döne­minde Batı edebiyatından geçmiştir. Ancak, divan edebiyatında “gazel, mesnevi, rubai, tuyuğ vb.” ; halk edebiyatında ise “koşma, mani, semai vb.” kendine özgü kafiye örgüleri vardır. Bir de hiçbir sisteme uymayan serbest kafiye örgüsü bulunmak­tadır. İleriki konularımızda bunlara değinilecektir.

uyak_kafiye_orgusu

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir