Ölçmede Hata Neden Yapılır?

analog-dijital-kronometre

Ölçmede Hata Neden Yapılır?
Uzunluk, zaman, kütle ve hacim gibi kavramları çeşitli araçlar kullanarak ölçeriz. Örneğin zaman ölçümünü ele alalım. Zaman ölçmede yaygın olarak kronometre kullanılır.
Kronometre kullanarak çeşitli zaman ölçümleri yapabiliriz. Örneğin kronometre ile bir koşucunun parkuru tamamlaması için geçen süreyi ölçebiliriz. Peki, yaptığımız her ölçüm doğru sonucu verir mi? Aynı tip kronometre ile 1 m yükseklikten bırakılan bir tenis topunun yere düşme süresini ölçen üç öğrenci aynı değerleri mi elde eder? Ölçüm aslında görüldüğü kadar basit bir işlem değildir. Bazen bizden bazen de ölçüm aracından kaynaklanan nedenlerden dolayı ölçmede hata yapmamız olasıdır. Yukarıdaki soruya yapacağımız etkinlik ile cevap arayalım.

Herhangi bir büyüklüğü tam olarak ölçmek oldukça zordur. Bunun sebebi ölçüm sırasında oluşan kaçınılmaz hatalardır. Bu hataların kaynağı ölçümü yapan kişi, ölçüm aracı, ölçüm yöntemi ya da ölçme ortamı olabilir. Yukarıdaki etkinlikte topun yere ulaşma süresini aynı tip kronometre ile ölçmemize rağmen, yakın olsa da birbirinden farklı sonuçlar elde ettik. Bunun sebeplerinden biri kronometre ile ölçüm yapan kişilerin tepki gösterme sürelerindeki farklılık olabilir. Tepki gösterme hızı kişiden kişiye değişmektedir. Genel olarak genç insanlar, yaşlılara göre daha hızlı tepki gösterirler.
Benzer bir etkinliği bir dijital, bir de analog kronometre kullanarak yaptığımızı düşünelim. Elimizde 1 saniye dilimi ile ölçeklendirilmiş analog bir kronometre, bir de 1 saniye aralıkları ölçebilen dijital bir kronometre olsun. İki kişi bu kronometreleri kullanarak bir tenis topunun 1 metre yükseklikten bırakıldıktan ne kadar süre sonra zıplamadan durduğunu ölçmüş olsun. İki kişi, top serbest bırakıldığında kronometrelerini çalıştırıp, topun ha­reketsiz kaldığı anda ise kronometrelerini durdursunlar. Eğer bu iki kişinin kronometreleri Şekil 1.11’deki değerleri gösteriyorsa, hangi kronometredeki değer daha güvenilir olur?

Öncelikle, iki kronometrenin neden farklı değerler gösterdiğini irdeleyelim. Bu farkın nedeni kişilerin tepki gösterme sürelerinden kaynaklanıyor olabilir. Gerek kronometreyi başlatırken (topun bırakılma anında) gerekse kronometreyi durdururken (topun durması ile) iki kişi farklı anlarda başlatmış ve durdurmuş olabilirler. Bir diğer fark da kronometrenin analog veya dijital olmasından kaynaklanabilir. Dijital kronometre ±0,1 saniye aralığındaki değerleri gösteremezken, analog kronometreler bu aralıktaki değerleri de gösterebil-mektedir. Fakat analog kronometrede oluşabilecek en önemli sorun, değerleri okumakta oluşan zorluktur. Bu zorluk aşılabilirse analog kronometreler ile dijital kronometrelerden daha hassas zaman ölçümü yapılabilir.
Zaman gibi uzunluk da fizikte sıklıkla kullandığımız büyüklüklerdendir. Bir cismin boyutlarını ölçmede, düzgün şekilli katı cisimlerin hacmini hesaplamada, alınan yolu ölç-mede hep uzunluk kullanılır. Uzunluğu ölçerken en sık kullandığımız araçlar Şekil 1.12’de görülen kumpas, şerit metre ve cetveldir.

Örneğin Şekil 1.13’te görülen cetvel ile kalemimizin boyunu ölçtüğümüzü düşünelim. Şekle tam üstten, biraz sağdan ve biraz soldan baktığımızda farklı sonuçlar elde ederiz. Daha doğru bir sonuç almak için ölçümü yaparken şekle tam üstten bakmaya dikkat etmeliyiz.

analog-dijital-kronometre

uzunluk-olcum-araclari

cetvel-olcumu

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir