Ölçek Nedir? Çeşitleri

Ölçek Nedir? Çeşitleri
Haritalardaki küçültme oranı olan ölçek, kesir ölçek ve çizgi ölçek olmak üzere iki şekilde gösterilir.
a. Kesir Ölçek
Küçültme oranının kesirle ifade edilmesidir. Bu ölçekte pay hanesi her zaman 1 ‘dir. Küçültmeyi ifade eden oran ise payda hanesine yazılır (1/100 000, 1/500 000).
Kesir ölçekte paydadaki sayı büyüdükçe ölçek küçülür. Yani küçültme oranı artar. Örneğin, 1/50 000 ölçeği 1/150 000 ölçeğinden büyüktür. Harita üzerindeki uzunluklar genelde cm olarak, gerçek uzunluklar ise genelde km olarak ifade edilir.
Örneğin, 1/100 000 ölçeğindeki bir haritada 1cm ölçülen bir uzunluk gerçekte;
1 kilometreye (km)
10 hektometreye (hm)
100 dekametreye (dam)
1 000 metreye (m)
10 000 desimetreye (dm)
100 000 santimetreye (cm)’ye karşılık gelir.
b. Çizgi Ölçek
Harita üzerindeki uzunlukların gerçekte ne kadar olduğunun bir doğru üzerinde işaretlenmesiyle oluşturulur. Bu doğru her biri eşit aralıktaki bölümlerden oluşur. Bölümlerin üzerinde yazılan ve km cinsinden olan değerler ise gerçek uzunlukları ifade eder.
Çizgi ölçeğin uzunluğunun verilmediği durumlarda, ölçek üzerindeki her bölüntünün harita üzerinde 1 cm uzunluğu gösterdiği kabul edilir.
Haritalarda genellikle kesir ölçeğin yanında çizgi ölçek de verilir. Bu durumun en önemli nedeni, haritaların fotokopi yoluyla büyütülmesi ya da küçültülmesi durumunda, kesir ölçeğin özelliğinin bozulmasıdır. Oysa çizgi ölçeğin boyu, haritaların boyutlarının fotokopiyle değiştiği oranda değişir. Ayrıca çizgi ölçek, haritalardaki uzunluk hesaplamalarında kesir ölçeğe göre daha pratiktir.
Çizgi ölçeğin kesir ölçeğe çevrilmesinde formül yöntemi de uygulanabilir. Kesir Ölçek=Harita Üzerindeki Uzunluk / Gerçek Uzunluk. Buna göre, çizgi ölçeğin üzerinde km olarak verilen rakamlardan en soldaki ve en sağdaki toplanarak gerçek uzunluk değeri bulunur. Daha sonra çizgi ölçeğin uzunluğu gerçek uzunluk değerine oranlanır. Yandaki örnek sorunun, B seçeneğinde verilen çizgi ölçeğin uzunluğu 5 cm’dir. Ölçeğin en sağındaki rakam olan 2 ile en solundaki rakam olan 8 toplandığında gerçek uzunluk 10 km olur. Kesir ölçek=5 cm /10 km formülünden Kesir ölçek=1 cm / 2 km olur. Kesir ölçekteki değerlerin tümünün cm olması gerektiğinden, Kesir ölçek= 1/200 000 olur.

 

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir