Nizamülmülk Kimdir?


SPONSORLU BAĞLANTILAR

Nizamülmülk Kimdir?

Nizamülmülk veya tam adıyla Ebu Ali el-Hasan et-Tusi Nizamülmülk (Arapça: نظام الملك، ابو علي الحسن الطوسي / Nızāmu’l-Mülk Abū ʿAli al-Hasan at-Tūsī; Farsça: خواجه نظامالملک طوسی / Hace Nizāmülmülk Tūsī; d. 1018 – o. 14 Ekim 1092), Büyük Selçuklu Devleti’nin veziri ve Siyasetname adlı öğütler kitabı yazan Fars devlet adamı ve siyaset bilimcisidir. Devlet yönetiminde hayli etkili olan Nizamülmülk’ün vezirliği Alparslan ve Melikşah dönemlerinde yayılmıştır. İsmi Nizamülmülk yani, Mülkün Nizamı yani, Devletin Düzeni anlamına gelir.

Hayatı
Nizamülmülk

Nizamülmülk, 21 Zılkade 408/10 Nisan 1018 yılında İran’ın, Horasan’da Tus şehrinde doğmuştur. Bu dönemde bu şehir Gazne Devleti idaresinde bulunmaktaydı. İlk devlet görevini Gazneliler sultanları için yapmıştır. Devlet işleriyle ilk olarak Gazne Devleti’nin Horasan valisinin yanında çalışarak başlayip 1059′da Gazneliler Horasan valisi olmuştur. 1063′den itibaren Selçuklular devletinde Alparslan’ın Belh valisinin yanında devam etti. 1064 yılında Büyük Selçuklu Devleti’ne vezir olarak atandı. Alp Arslan (hüküm süresi 1063-1072) ve Melikşah (hüküm süresi 1072-1092) hükümdarlık dönemlerinde bu önemli vezirlik görevinde bulunmuştur. Memleketin nizamlarının kurucusu anlamında olan Nizamülmülk ismi Abbası halifesi Kâim bi Emrillah tarafından verildi.

1092 yılında bir derviş tarafından öldürülmüştür.
Ölümü

Bir rivayete göre 16 Ekim 1092 (10 Ramazan 485 Hicri) günü İsfahan’dan Bağdad’a gitmekte iken bir dilekçe vermek bahanesiyle kendinin El-Gazzalinin öğrencisiyim diye yanına çıkan adı İbni Tahir olan bir Alamut fedaisi Haşhaşi tarafından ucunda zehir olan bir hançer ile zehirlenerek öldürülmüştür. İbni Tahir adlı suikastçinin dedesi, İsmail’in soyundan gelen ve Selçuklu Devleti’nce öldürülen, cemaat içinde önemli bir şahsiyettir.

Fakat olayın çıkışındaki genel kanı, zamanında da kaleme alındığı gibi, Nizamülmülk’ün damadı olan Mukatil b. Atiyye’nin bizzat konferansa katıldığı ve bu konferansta hazırladığı yazıya göre Melikşah’ın emirleri ile Nizamülmülk başkanlığında, İslam içinde ayrılan mezheplerin nedenini ve hak olanı bulmak amacıyla, Sünni ve Şii din alimlerinin arasında yapılan tarafsız bir ilmi toplantıdan sonra Sultan Melikşah’ın ve Nızamülmülk’ün Şiiliğe dönmesini izleyen dönemde Sünnilerce hicri 485 yılı Ramazan ayının 12′nci günü (Miladî, 16 Ekim 1092) Vezir Nizamülmülk, hemen ardından da Selçuklu Sultanı Melikşah şehit edildi.
Değerlendirme

Nizamiye medreseleri’nin teşkili ve mevcut toprak sisteminin aksayan yönlerinin tadil edilmesi gibi Selçuklu devletinin müesseseleşme ve merkezileşmesi yönünde önemli sayılabilecek teşebüslerin altına imzasını atmıştır.Bağdat, İsfahan, Nişabur, Belh, Herat, Basra, Musul ve Amol’daki Nizamiye Medreselerini kurdurmuştur. Nizamiye Medreseleri adını Nizamülmülk’den almıştır ve Bağdat’taki Medresenin başına İmam-ı Gazali’yi getirmiştir. Bu medreselerin kurumlaşması ve gelişmesi tüm İslam ülkelerinde olduğu gibi ilk batı Avrupa üniversitelerinin de temeli olmuştur.

Öğrencilere sağlanan yurt ve burs hizmetlerinin mucididir.

Devletin toprak idaresi hukukunda ikta sisteminin mucididir.

Türk devletlerinde ilk kez gelir-gider raporlarını hazırlatan kişidir.

Dünyadaki ilk istihbarat teşkilatının kurucusudur.

Dünya tarihinin gelmiş geçmiş en büyük devlet adamlarından biri olarak kabul edilir.
Kaynakça

^ Niẓām al-Mülk. <ü>Encyclopædia Britannica. 2008. Encyclopædia Britannica Online. 07 Ekim 2008. (İngilizce)
^ Kaynak: Wladimir Bartol’ün “Alamut” adlı romanı
^ Waterson, James, (2008) The İsmaili Assassıns. A history of medieval murder Yorkshire:Frontline Books, ISBN:1848325053 (İngilizce)
^ [1] Mukátil ben Atiyyah Bağdat Alimleri Konferansı adlı konferansta yazdığı kitaptan

Nizamülmülk

25 Şubat 2014 Saat : 1:07

Nizamülmülk Kimdir? Yazısı için Yorum Yapabilirsiniz

 Son Yazılar FriendFeed

SPONSORLU BAĞLANTILAR

Ödev Ödev