Kalıtsal Kavramlar Nedir?

Kalıtsal Kavramlar Nedir?
Kalıtım konusunun iyi anlaşılabilmesi için maltepe escort
sıkça kullanacağımız kalıtsal kavramların çok iyi bilinmesi gerekmektedir. Bu kavramlar iyi bilinirse konu kolay anlaşılacak ve problemler zevkle çözülecektir.
Karakter: Kalıtımın ve çevrenin etkisiyle canlıda ortaya çıkan özelliklere denir. Örneğin; göz rengi, kan grubu, deri rengi, boy uzunluğu insana ait karakterlerden birkaçıdır.
Çevre etkisi: Işık, sıcaklık, basınç, beslenme, rüzgar, nem, spor, eğitim, toprağın özelliği ve diğer coğrafi şartlar en önemli çevre etkenleridir. Çevre etkisi bireye has olup kalıtsal değildir.
Kalıtsal etki: Kromozomlar, genler, DNA ve bazen de sitoplazma ile sağlanır. Bu etki sonraki hücrelere ve nesillere aktarılır. Canlıların atalarından aldığı ve mecidiyeköy escort
nesillere değişmeden aktardıkları karakterlere kalıtsal karakter denir. Bu karakterler genlerle ortaya çıkarılır ve genlerle aktarılır. Bir karakterin kalıtsal olduğu, bu karakterin türün bazı nesillerinde ortaya çıkmasıyla anlaşılır.
Gen: Gen denince, birbirine yakın anlamlar içeren bir çok tanım aklımıza gelebilir.
Gen, genetik bilgi birimidir. Gen, yaklaşık 1500 nükleotidlik DNA bölümüdür. Gen, bir proteinin ya da mRNA’nın sentezini yöneten DNA parçasıdır. Gen; kromozomlar avrupa yakası escort  üzerinde bulunan ve bir karakterin ortaya çıkmasından sorumlu DNA kısmıdır.
Genler harflerle veya sembollerle gösterilir. Bir canlının bir hücresinde bulunan genlerin tamamına canlının kalıtsal yapısı denir.
Genotip (Gen yapısı): Canlının kalıtsal karakterleri için taşımış olduğu lerinin tamamına genotip denir. Genotipte çekinik ve baskın genler beraber bulunabilir. Çoğu zaman genler etkilerini fenotipte gösterirken çevreden de etkilenirler.
Fenotip (Dış görünüş): Bir canlının belirli yaş ve çevredeki dış görünüşüne denir. Fenotipin ortaya çıkmasında genlerle beraber ortam şartları (çevre) ve bireyin yaşı da etkilidir. O halde; Fenotip = Genotip x Çevre diyebiliriz. Bazı karakterler sadece kalıtımla ortaya çıkarılırken, bazıları hem çevre hem de kalıtım etkisiyle ortaya çıkar. Bazı özellikler ise sadece çevre ile ortaya çıkarılmış olabilir.
Yalnız kalıtımla ortaya çıkarılan karakterler: İnsanlarda kan grubu, parmak izi, göz rengi, dil yuvarlama, kulak memesinin biçimi gibi birçok karakter çevre şartları ne olursa olsun değişmezler ve sadece gen kontrolüyle açığa çıkartılırlar.
Kalıtım ve çevrenin ortaklaşa belirlediği karakterler: Bazı karakterlerin dış görünüşteki oluşumuna çevrenin de katkısı vardır. Ancak çevrenin yaptığı bu etki nesillere aktanlmaz. Sadece o birey için geçerlidir. Bu durumda genler değişmemiş, sadece genlerin ortam şartlarına göre verdiği reaksiyonlar değişmiştir. Bu tür değişmelere modifikasyon denir.
Kalıtsal olmayan karakterler: Genlere bağlı olmadan, sadece çevre tarafından oluşturulan karakterlere denir. Bu tür karakterler yine sadece o birey için geçerlidir. Çoban köpeklerinin kesik kulaklı olması, Çinlilerde, çocukken demir ayakkabı giydirilen kızlarının küçük ayaklı olması, vs. genlere bağlı olmayan modifikasyonlardır.
Modifikasyon Örnekleri
Canlılar dünyasında modifikasyona bir çok örnek gösterilebilir.
Sirke sineğinin bazıları düz, bazıları kıvrık kanatlıdır. Ancak kıvrık kanat-lılığın oluşması, ortam sıcaklığına bağlıdır. Kalıtsal yapısında kıvrık kanat geni olmayan bir sirke sineğinin yumurtaları ister 16°C de isterse 25°C de gelişsin, düz kanatlı olmaktadır.
Kalıtsal yapısında kıvrık kanat geni taşıyan sirke sineğinin yumurtaları ise 16°C de gelişirse düz kanatlı 25°C de gelişirse kıvrık kanatlı bireyler oluşmaktadır.
Himalaya tavşanlarının tabii kürk rengi, ayak, kulak ve kuyruk siyah, diğer kısımlar beyazdır. Hayvanın beyaz kısmının tüyleri yolunarak yerine buz bağlanırsa çıkan tüyler siyah olmaktadır. Yine tabii olarak siyah olan bölgenin tüyleri yolunarak yeri sıcak tutulursa çıkan tüyler beyazdır. Bütün bu değişmelerden sonra hayvan normal sıcaklığa bırakılırsa bir süre sonra doğal kürk rengine kavuşmaktadır.Çuha çiçeği bitkisi sıcaklığı 30 – 35°C olan nemli bir serada yetişirse be­yaz çiçekler açar. Şayet sıcaklık 15 – 20°C ye düşürülürse yeni açan çi­çekler kırmızı olur. Beyaz ve kırmızı çiçeklerden elde edilen tohumlar ka­rıştırılarak yarısı sıcak serada yarısı soğuk serada yetiştirilirse; sıcaktaki-lerin tamamı beyaz çiçek, soğuktakilerin tamamı ise kırmızı çiçekler açar.İşçi ve kraliçe arıların hepsi dişi olup, aynı sayıda kromozom taşırlar. An­cak bahçeşehir escort
işçiler kısırdır. Çünkü kraliçeye üreme özelliği kazandırarak, onu ana arı yapan, gelişirken aldığı farklı besinlerdir.Bitki tohumları klorofil geni taşıdıkları halde, tamamen karanlık bir yerde çimlendirilirse klorofil sentezleyemez ve yeşil renk oluştura­mazlar. Kısa süre sonra ölürler. Çimlenen fide ışığa çıkarılırsa yeşil renk oluşturur.

Çevrenin fenotipi belirlemede ne derece etkili olduğu, gen yapısı aynı olan canlılar üzerinde araştırılmıştır. Bunlar; tek yumurta ikizle­ri ve eşeysiz olarak çoğalan canlılardır. Bir tek atadan bölünerek çoğalan terliksi hayvanlarda çok farklı boy uzunlukları görülmüştür.

İnsanların tek yumurta ikizleri farklı ortamlarda yaşadıkları takdirde, bazı farklı görünüş ve özellikler kazanabilmektedirler.

Tek yumurta ve çift yumurta ikizleri: İnsanda bir doğumda meydana gelen iki kardeşe ikiz adı verilir. İkizler aynı veya farklı yumurtanın ana rahminde gelişmesiyle oluşur.

Aynı anda iki yumurtanın iki farklı sperm tartından döllenmesi ile çift yumur­ta ikizleri meydana gelir. Çift yumurta ikizlerinin genotip ve fenotipleri fark­lıdır. Bu ikizler ayrı zamanlarda doğmuş kardeşler kadar farklı olabilirler. Cinsiyetleri de aynı veya farklı olabilir.

Döllenmiş bir yumurtanın ilk bölünmesiyle meydana gelen ilk iki hücre, ana rahminde birbirinden ayrılarak ayrı ayrı gelişirse bunlara tek yumurta ikizle­ri (= özdeş ikizler) denir. Tek yumurta ikizleri genotip ve fenotip bakımından birbirine çok benzer. Örneğin; saç, ten, göz renkleri ve cinsiyetleri gibi bir­çok karakterleri aynıdır.

Aynı genetik yapıya değişken çevre şartlarının etkisi, en iyi şekilde tek yu­murta ikizleriyle incelenmiştir. Dış görünüşteki farklılıkların çevre şartlarıyla meydana geldiği kabul edilmektedir. Çeşitli araştırmalar, çevrenin özellikle zeka gelişiminde etkili olduğunu göstermiştir.

Sonuç olarak, bir organizmanın mevcut durumu, kalıtım ve çevrenin karşılıklı ve birlikte etkisine bağlıdır. Canlılarda bazı kalıtsal karakterlerin tam olarak ortaya çıkabilmesi için uygun bir çevre gereklidir. Bu yüzden, çevre ile kalıtımın canlı üzerindeki etkisi bu iki faktörün toplamı (çevre + kalıtım) şeklinde değil, çarpımı (çevre x kalıtım) olarak kabul edilir.
Modifikasyonların bazıları dönüşümlü olup, bireyin hayatı boyunca devam etmez. İnsanların derileri yaz aylarında biraz daha esmerleşir veya kırmızılaşır. Kış aylarında tekrar eski haline döner.
Alel gen: Diploid canlılarda genellikle her karakter için iki tane gen bulunur. Birisi anadan diğeri babadan gelen bu genlere alel genler denir. Alel genler homolog kromozomların karşılıklı bölgelerinde bulunurlar. Bir canlının alel genleri benzer ya da farklı olabilir.
Homozigot: Bir canlının bir karakterini belirleyen alel genler aynı özellikte ise bu canlıya o karakter için homozigot denir.

kalitsal_kavramlar

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir