İstiare Nedir?

İstiare Nedir?,İstiare Çeşitleri Nelerdir?,İstiare Örnekleri

İstiare (Eğretileme)
Bir sözü benzetme amacıyla kendi anlamı dışında başka bir söz yerine kullanma sanatına “istiare” denir.Bu kullanımda sözcüğün kendi anlamında düşünülmesinin olanaksız olması ve arada benzetme amacının olması gerekir. Benzetme amacının olması, istiarenin, teşbihin özel bir durumu olduğunu gösterir. Zaten istiare, benzetmenin temel unsurlarından sadece birinin söylenmesiyle yapılan bir sanattır. Benzeyen ya da kendisine benzetilen söylenmez. Söylenen temel unsura göre de istiare farklı isimler alır.
a. Açık istiare: Teşbihin temel öğelerinden kendisi­ne benzetilenle, yani nitelikçe güçlü olanla yapılan is­tiareye “açık istiare” denir. Bu tür istiarede benzeyen söylenmez.
Kurban olam, kurban olam

Beşikte yatan kuzuya

Bu dizelerde beşikte yatan çocuk, kuzuya benzetilmiş­tir. “Çocuk” benzeyen, “kuzu” kendisine benzetilendir. Benzeyenin yer almayıp yalnız kendisine benzetilenin söylendiği bu tür istiarelere açık istiare denir.
Yaslı gelin gibi mahzun mu bilmem?

Yüce dağ başında siyah tül vardır.

Bu dizede yüce dağ başındaki bulut, siyah bir tüle benzetilmiştir. Burada “bulut” benzeyen, “tül” kendisi­ne benzetilendir. Sadece kendisine benzetilen yer al­dığı için burada da açık istiare vardır.

Şakaklarıma kar mı yağdı, ne var

Benim mi Allah’ım bu çizgili yüz

Bu cümlede beyazlaşan saçlar kara benzetilmiştir. Bu­rada “kar” kendisine benzetilen, “saç” ise benzeyen­dir. Şair, benzeyeni söylemeyip sadece kendisine ben­zetileni söylediği için burada açık istiare vardır.
b. Kapalı istiare: Teşbihin temel öğelerinden yalnız benzeyenle, yani nitelikçe zayıf olanla yapılan istiare­ye “kapalı istiare” denir. Bu tür istiarede kendisine benzetilen söylenmez; benzetme yönü söylenerek benzerlik çağrıştırılır.
Birtakım lekeler, bulutlar akıyordu

Ben, gizem diyordum bunların adına
Bu dizelerde lekeler ve bulutlar akması yönüyle suya benzetilmiştir. Aslında söylenmek istenen, “Birtakım lekeler, bulutlar su gibi akıyordu.” yargısıdır. “Lekeler” ve “bulutlar” benzeyen, “su” kendisine benzetilen, “akmak” da benzetme yönüdür. Ancak şair, kendisine benzetileni söylemeyerek burada kapalı istiare yap­mıştır.
Ay zeytin ağaçlarından yere damlıyordu
Bu dizede “ay”, damlaması yönüyle “suya” benzetil­miş. Bunu “Ay zeytin ağaçlarından su gibi yere damlı­yordu.” biçiminde söylersek daha iyi görürüz. Burada “ay” benzeyen, “su” kendisine benzetilendir. Ancak şair, kendisine benzetilen söylemeyerek burada kapa­lı istiare yapmıştır.
Kandilli yüzerken uykularda

Mehtabı sürükledik sularda
Bu dizelerde “mehtap” sürüklenmesi yönüyle örtüye benzetilmiş, ikinci dizeyi “Mehtabı sularda bir örtü gibi sürükledik.” biçiminde söylersek bunu daha iyi anla­rız. Burada “mehtap” benzeyen, “örtü” kendisine ben­zetilendir. Ancak kendisine benzetilen unsur olan “ör­tü” söylenmemiştir.
c. Yaygın (temsilî) istiare: Teşbihin temel öğele­rinden yalnız biriyle çok sayıda benzerliği sıralayarak yapılan istiareye yaygın istiare denir.

Bin gemle bağlanan at şaha kalkıyor

Gittikçe yükselen başı Allah’a kalkıyor

Son macerayı dinlememiş varsa anlatın

Râm etmek isteyenler o mağrur, âsil atın
Beyhudedir her uzvuna bir halka bulsa da

Boştur köpüklü ağzına gemler vurulsa da
Coştukça böyle sel gibi bağrındakî hisleri

Bir gün başında kalmayacaktır seyisleri
Faruk Nafiz Çamlıbel
Şair bu dizelerinde, milleti mağrur bir “at”a benzeterek çok sayıda benzerliği sıralıyor. Burada “at” kendisine benzetilen “millet” ise benzeyendir.

SESSİZ GEMİ
Artık demir almak günü gelmişse zamandan,

Meçhule giden bir gemi kalkar bu limandan.
Hiç yolcusu yokmuş gibi sessizce alır yol;

Sallanmaz o kalkışta ne mendil ne de bir kol.
Rıhtımda kalanlar bu seyahatten elemli,

Günlerce siyah ufka bakar gözleri nemli.
Biçare gönüller. Ne giden son gemidir bu.

Hicranlı hayatın ne de son matemidir bu.
Dünyada sevilmiş ve seven nafile bekler;

Bilmez ki, giden sevgililer dönmeyecekler.
Birçok gidenin her biri memnun ki yerinden.

Birçok seneler geçti; dönen yok seferinden
Yahya Kemal Beyatlı
Bu şiirde şair “sessiz gemi”yi, “ölüm”e benzetmiştir. Birçok benzetme yönü vardır; ama ölüm söylenme­miştir.

istiare_nedir

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir