İSİM TAMLAMASI NEDİR?

SPONSORLU BAĞLANTILAR

İSİM TAMLAMASI

A-İki isim unsurunun meydana getirdiği kelime grubudur. Bir ismin manasının iyelik sistemi içinde başka bir isimle tamamlanması esasına dayanır. Grubu meydana getiren iki isim unsurundan biri tamlayan, diğeri tamlanan unsurdur. Tamlayan unsur bazen ilgi eki alırken bazen de bu eki almaz. Tamlanan unsur ise sürekli iyelik eki alır.
İsim unsuru ( + ilgi eki ) + isim unsuru + iyelik eki = İsim tamlaması

-Az kalsın unutuyordum, dedim, sütninenin torunu köşkte mi? (s.53)
Ben taburun en arkasında yürüyordum. (s.41)
Neriman’ın çok sevdiğini söyledikleri kocası bir sene evvel ölmüştü. (s.34)
Ay ışığında sinirli bir hareketle bana doğru bakıyordu.(s.45)
Buzlu camın arkasında kocaman bir baş gölgesi. (s.52)
Üstelik teyzem de köşkte düğün hazırlıklarına başlamış. (s.97)
Kuzenim neredeyse kadının ağzına girecek. (s.35)
Madrit’teki amcamın bir tasavvuru. (s.94)
Arabacının yanına bineyim dedim. (s.85)
Kimse bana nişanlı muamelesi etmesin şimdi. (s.84)
Akraba çocukları arasında galiba en ziyade onu severim. (s.57)

B-Türkçe’de belirtili ve belirtisiz isim tamlaması olmak üzere iki çeşit isim tamlaması vardır.
1-Birinci unsuru ilgi eki alan isim tamlaması “belirtili isim tamlaması “dır.
-Sevmek denen şeyin rolü bu kadar insanı yakıp titretecek bir şey olursa, kendisi kimbilir neydi? (s.55)
Biraz sonra mutfak çadırının önünde bir kıyamettir koptu. (s.98)
Kamran’ın korkusu yavaş yavaş hayrete dönüyor gibiydi. (s.40)
Fatma beni bohça gibi sırtına bağlar, kızgın güneşlerin altında dolaştırır, hurma ağaçlarının tepesine çıkarırmış. (s.9)
Dadımın acısını aylarca sonra bana Hüseyin isminde bir süvari neferi unutturdu. (s.10)
Evet, bir gün doktorun hafta tatilinden dönen kızı bana:… (s.90)
Tatilin son günü hazırlığa başlamıştım. (s.87)
Sör Aleksi, kadınca konuşmaların zaten son hadlerine varmıştı. (s.88)
Biraz ileride ağaçların arasında bir bahçe kanepesi gözüme ilişti. (s.104)
Kamran’ın bu tavrı, bu sözleri muhakkak alaydı. (s.50)

a-Belirtili isim tamlamasında tamlayan ve tamlanan unsurlar arasına başka kelime veya kelime grubu girebilir.
Evet, bir gün doktorun hafta tatilinden dönen kızı bana:… (sıfat fiil) (s.90)
Yabancı kadının bana acır gibi bir hali vardı. (edat grubu) (s.105)
Nişanlılığımın ilk haftaları herkesten kaçmakla geçti. (sıfat) (s.81)
Mektebin en büyüğü bu Sör Süperiyördü. (zarf) (s.21)
Zabitin benim için dolaştığını mı zannediyorsun. (edat grubu) (s.67)
Otuza yaklaşmış bir dul kadının yirmi yaşındaki bir çocukla evlenmek istemesi, kepazeliğin dik alası. (isim fiil grubu) (s.35)
Denizin durgun yüzünde nereden geldiği belli olmayan uçuk bir aydınlık titriyordu. (sıfat) (s.72)

2-Birinci unsurunda ilgi eki bulunmayan isim tamlaması “belirtisiz isim tamlaması”dır.
Kimse bana nişanlı muamelesi etmesin şimdi. (s.84)
Kuş yavrusunu sever gibi okşuyor, onunla âdeta konuşuyordum. (s.51)
Titrek ayaklarıyla bir iskemlenin üzerine çıkmış, bir dolabın yukarı gözlerinde nota defterleri arıyor. (s.55)
Eskiden olduğu gibi arasıra mutfaktan kayısı kurusu falan aşırmağa gittikçe hain aşçı:… (s.84)
Bir, Ağustos Mehtabı gecesinde gezelim, dedi. (s.33)
Akraba çocukları arasında galiba en ziyade onu severim. (s.57)
Köşk halkı bir gün sağ elimin bir parmağının kocaman bir sargı beziyle bağlı olduğunu gördüler. (s.86)
Tipiniz, biraz kadın tipi olmasına rağmen erkeksiniz. (s.85)
Sert bir hareketle karyola demirlerini zıngırtadarak doğruldum. (s.70)
Sonbahar olmasına rağmen hava insana ekin kokuları duyduğunu zannettirecek kadar yazdı. (s.44)
Kış ortasında olduğumuzu unutturacak kadar güzel ve sakin bir akşamdı. (s.93)

C-İsim tamlamasında tamlayan ve tamlanan unsurlar tek kelimeden oluşacağı gibi kelim gruplarından da oluşabilir.
1-Tamlayan unsurunun tek kelimeden oluştuğu isim tamlamaları.
Fatma’nın burnunda, yanaklarında, bileklerinde dövmeden süsler vardı. (s.9)
Bu esnada evin penceresinden, teyzemin sesi geldi. (s.78)
Hareketin sarhoşluğu yavaş yavaş beni sarıyor, kendimden geçiyordum. (s.70)
Odanın bir köşesinde yere çömelir, yüzümü duvara çevirirdim. (s.11)
Tatiller içinde en sevdiğim Paskalya yortusu idi. (s.30)
Balıkçıların ikisi yirmişer yaşında, yahut biraz daha fazla iki genç biri sakallı biri ihtiyardı. (s.61)
Artık göz yaşlarımı tutamıyor, başımı Mişel’in göğsüne koyarak hıçkıra hıçkıra ağlıyorum. (s.45)
Kuzenim neredeyse kadının ağzına girecek. (s.35)
Masal yavaş yavaş arkadaşlarımın arasında yayıldı. (s.46)
Hepsi o kadar değil, Feride’nin daha yüksek kısmetleri de var. (s.73)

2-Tamlanan unsurun tek kelimeden oluştuğu isim tamlamalar.
Bayırın kenarına gittikten sonra hiddetle denize taş atmağa başladım. (s.48)
O günde ben, yine bu halde uğraşırken kapıcının kızı sınıfa girdi. (s.48)
İkramın fazlalığından öleceğim, Feride dedi. (s.71)
Onun uykusu çok ağırdı. (s.15)
Dudakları saçlarımın arasından alnıma gözlerime dokunuyordu. (s.80)
Çocuğun arkasını bir gölge kaplıyor. (s.78)
Buzlu camın arkasında kocaman bir baş gölgesi. (s.52)
Bütün bir gece dağda kurtla boğuştuktan sonra sabaha karşı Mösyö Seguin’in keçisine dönmüştüm.
Kadının sükûtu, biz kanepeye oturduktan sonrada devam etti. (s.104)
-Sonrası ne olacak, Allah’ın emriyle, Peygamberin kavliyle seni kendime alırdım, olur biterdi. (s.27)

3- Tamlayan unsurunun kelime grubundan oluştuğu isim tamlamaları.
Mişel, mektep arkadaşlarımın çoğu gibi Türkçe bilmezdi. (Tamlayan: Belirtisiz isim tamlaması) (s.53)
Ağaçtan düşmek tehlikesine rağmen, ellerimi mektep gömleğimin göğsü üzerine kavuşturdum, hafifçe boynumu büktüm. (Tamlayan: Belirtisiz isim tamlaması) (s.38)
Biraz sonra mutfak çadırının önünde bir kıyamettir koptu. (Tamlayan: Belirtisiz isim tamlaması) (s.98)
Ayrılık günün faciasını hâlâ hatırlar ve gülerim. (Tamlayan: Sıfat tamlaması) (s.98)
Besime Teyze’nin oğlu Kâmran. (Tamlayan: Unvan grubu) (s.18)
Madrit’teki amcamın bir tasavvuru. (Tamlayan: Sıfat tamlaması) (s.94)
Lüks vapurda kılıksız bir Arap neferinin kucağında bir minimini kız çocuğu… (Tamlayan: Sıfat tamlaması) (s.13)
Buzlu camın arkasında kocaman bir baş gölgesi. (Tamlayan: Sıfat tamlaması) (s.52)
Etrafta bir ses işitmeyince durdum, döndüm yavaş yavaş levhalar odasının kapısına doğruldum. (Tamlayan: Belirtisiz isim tamlaması) (s.54)
Fakat ne çare ki ben dünyadaki nişanlıların en acemisi ve vahşisiydim. (Tamlayan: Sıfat
tamlaması) (s.8)

4- Tamlanan unsurunun kelime grubundan oluştuğu isim tamlamaları.
Neriman’ın çok sevdiğini söyledikleri kocası bir sene evvel ölmüştü.( Tamlanan: Sıfat tamlaması) (s.34)
Nişanlılığımın ilk haftaları herkesten kaçmakla geçti. (Tamlanan:Sıfat tamlaması) (s.81)
Odanın bir köşesinde yere çömelir, yüzümü duvara çevirirdim. (Tamlanan:Sıfat tamlaması) (s.11)
Kendimi bayırın en dik yerinden olanca hızımla aşağıdaki kumsala kapıp koyuverdim. (Tamlanan:Sıfat tamlaması) (s.74)
Evvela köpeğin kuduz olması ihtimali aklıma geldi ve durakladım. (Tamlanan: Belirtisiz isim tamlaması) (s.75)
Fakat ben, kulak asmıyor, başımdaki gürgenin sık sık yapraklarını hışırdatarak, gittikçe artan bir hızla havalanıyordum. (Tamlayan: Sıfat tamlaması) (s.77)
Vakanın son günleri köşkte onunla kovalamaca oynamakla geçti diyebilirim. (Tamlanan: Sıfat tamlaması) (s.85)

5-Tamlayan ve tamlanan unsurun birden fazla oluştuğu isim tamlamaları.
Fakat artık havuza gitmiyor, ciltlerin, bağ kütüklerin üstünden atlıyarak koşuyor, bahçenin etrafında dört dönüyordum. (s.57)
-Kâmran’ın kıvırcık sarı saçları, beyaz nazik, parlak bir cildi vardı. (s.18)
Fatma’nın burnunda, yanaklarında, bileklerinde dövmeden süsler vardı. (s.9)
-Artık işi gürültüye getirmekten ellerimin, dudaklarımın boyalarını bir çocuk deliliği perdesi altında saklamaktan başka çare yoktu. (s.49)
Kâmran’ın bu tavrı, bu sözleri muhakkak alaydı. (s.50)
Fatma’nın bahçesine kırlarına bedel Hüseyin beni kışlaya asker için alıştırmıştı. (s.10)

D-İsim tamlamasının kelime grupları ve cümle içindeki kullanışı.
1-İsim tamlamasının kelime grupları içindeki görevi
Herhalde bir şaşkınlık ve dalgınlık saniyesi geçirmiş olacağım ki; kuzenim birden bire elini uzattı, fondanı parmaklarımdan kapmak istedi. (Bağlama grubunun isim unsuru) (s.52)
Müdirenin söylediğine göre “ders esnasında komşularımı lakırdıya tutmamayı, uslu uslu muallimi dinlemeyi öğreninceye kadar” orada bir sürgün hayatı geçirmeğe mahkûmdum. (Edat grubunun isim unsuru) (s.5)
Kapıya bir ayak sesi yükseliyordu. (Sıfat tamlamasının isim unsuru) (s.101)
Mişel, mektep arkadaşlarımın çoğu gibi Türkçe bilmezdi.(Edat grubunun isim unsuru
Fakat camın altındaki anahtar deliğinden bu kızın bizi gözetlediğine hiç şüphem yoktu. (Sıfat tamlamasının isim unsuru) (s.53)
Evvela köpeğin kuduz olması ihtimali aklıma geldi ve durakladım.(Belirtili isim tamlamasının tamlananı) (s.75)
-Çamaşırhanenin arkasındaki duvardan atladım, dedim. (Sıfat tamlamasının sıfat unsuru)
Hüseyin’le beraber sokaklarda deniz kenarlarında cami avlusu gibi kubbeli yerlerde dolaştığımı biliyorum. (Edat grubunun isim unsuru) (s.13)
Fatma beni bohça gibi sırtına bağlar, kızgın güneşlerin altında dolaştırır, hurma ağaçlarının tepesine çıkarırmış. (İsim tamlamasının isim unsuru) (s.9)

2-İsim tamlamasının cümle içindeki görevi.
Odanın bir köşesinde yere çömelir, yüzümü duvara çevirirdim. (yer tamlayıcısı) (s.11)
Onun uykusu çok ağırdı. (özne) (s.15)
Köpek, balıkçının kumsalda bir çalı ateşi üzerinde kaynamakta olan bir teneke katranını devirmişti. (nesne) (s.75)
Tatiller içinde en sevdiğim Paskalya yortusu idi. (yüklem) (s.30)
Tatilin son günü hazırlığa başlamıştım.(zarf) (s.87
-Akşam üstü babamı karşılamak için aşağıya indik. (zarf) (s.7)
Fransızca muallimiz Sör Aleksi bir gün bize yazı vazifesi vermişti. (nesne) (s.5)
Bereket versin benim düşünce saatlerim vardı. (özne) (s.7)
Kuzenim neredeyse kadının ağzına girecek. (yer tamlayıcısı) (s.35)
Fakat ne çare ki ben dünyadaki nişanlıların en acemisi ve vahşisiydim. (yüklem) (s.8)

Add a Comment

E-posta hesabınız yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir


*

Ödev Ödev