logo

HARFLER VE ÖZELLİKLERİ NEDİR?


HARFLER VE ÖZELLİKLERİ NEDİR?
SPONSORLU BAĞLANTILAR

HARFLER VE ÖZELLİKLERİ

Harf:Seslerin yazıdaki işaretlerine denir.

Yazı:Duygu, düşünce ve isteklerin belli işaretlerle ifade edilmesidir.

Alfabe:Bir dilin sesleri olan bütün harflerin belli bir sıra ile dizilmiş hâline denir.

Türkler başlangıçtan günümüze dört değişik alfabe kullanmışlardır.

 

1-Göktürk

2-Uygur

3-Arap

4-Latin (Yeni Türk Alfabesi)

GUAL kelimesiyle tarihsel sırayı aklımızda tutabiliriz.

Alfabemizde sekizi sesli, yirmi biri sessiz olmak üzere 29 harf vardır.

 

A-SESLİ (Ünlü) HARFLER

 

a – e – ı – i – o – ö – u – ü

 

Sesli Harflerin Özellikleri

  • Ağzımızda hiçbir engele uğramadan çıkarlar.
  • Tek başlarına okunabilirler.

a – e – ı – i – o – ö – u – ü

  • Tek başlarına hece oluşturabilirler.

Ör:            Ali – Odun – Üzüm

  • Her hecede mutlaka bir sesli harf bulunur.

Ör:            Ak ak çe ka ra gün i çin dir

                        Sesli harf sayısı = Hece sayısı

  • Türkçe kelimelerde iki sesli harf yanyana gelmez.

Ör:            Saat, Şair, Şiir, Dua

 

Sesli Harflerin Söyleniş Özellikleri

 

 

DÜZ

Kalın

A

I

İnce

E

İ

Geniş

Dar

YUVARLAK

O

U

Ö

Ü

Geniş

Dar

                                  

 

 

 

 

 

            Bu tabloya göre sesli bir harfin üç söyleniş özelliği vardır:

 

            A           Kalın – Düz – Geniş

            İ            İnce – Düz – Yuvarlak

            Ö           İnce – Yuvarlak – Geniş

 

            Örnek Soru:

 

Aşağıdaki kelimelerin hangisinde, sesli harflerin tamamı “kalın – düz” seslidir.

A-Bayrağım                B-Şerefim

C-Tarihim                   D-Toprağım

 

Çözüm:

Bu tip soruların çözülebilmesi için sesli harf tablosunun mutlaka ezberlenmesi gerekir.

“Kalın – Düz” harfler (a-ı)                 Bayrağım

Cevap A’dır.

 

1-BÜYÜK SESLİ (Ünlü) UYUMU

 

Türkçe kelimeler kendine özgü bazı özellikler gösterirler, böylelikle Türkçe kelimeler yabancı kelimelerden ayırt edilir.İşte bu özelliklerden biri, büyük ünlü uyumudur.Buna “kalınlık – incelik” uyumu da denir.

            İki kuralı vardır :

1.Türkçe bir kelimenin ilk hecesindeki sesli harf ince ise diğer hecelerdeki sesli harfler de ince olmalıdır.

 

Ör:        Ö ğ ü t l e r i m i z

Ö ğ r e t m e n i m

 

2.İlk hecedeki sesli, ise diğerleri de kalın olmalıdır.

 

Ör:        K o y u n l a r

 

K o n u ş m a c ı

 

            Örnek Soru:

Aşağıdaki kelimelerin hangisinde büyük ünlü uyumu yoktur.

 

A-Mahallede              B-Gezerken

C-Arkadaşlarımı         D-Görmüşler

 

Çözüm:

 

Mahallede sözcüğü büyük ünlü uyumuna uymaz.

Cevap A’dır.

 

            Büyük ünlü Uyumu İle İlgili Bazı Özellikler:

  • Türkçe oldukları hâlde zamanla ses değişikliğine uğramış kelimeler büyük ünlü uyumuna uymazlar.

                    

 

            Aslı                 Değişmiş Hâli

 

                                                           Alma               Elma

Ana                 Anne

Kangı              Hangi

Karındaş         Kardeş

 

  • Türkçemize yabancı dillerden girmiş bazı kelimeler büyük ünlü uyumuna uymaya-bilir.

 

Ör:        İnsan, Dünya, Kitap, Gazete, Otomobil, Televizyon

 

Dikkat! Bazı yabancı kelimeler büyük ünlü uyumuna uyabilir.

Ör:        İskele(İtalyanca), Sosyal(Fransızca), Radyo(İngilizce), Emniyet(Arapça)

 

  • Birleşik kelimeler ve tek heceli kelimelerde büyük ünlü uyumu aramaz.

 

Ör:         Kadıköy, Gecekondu, Türk, Dört

 

  • Dilimizdeki ekler, eklendiği kelimelerin son hecesindeki ünlü harfe uygunluk gösterirler.

 

Ör:         Gemici, Sevinmiş, Gözlük, Saygı

 

Dikkat!Bazı ekler, eklendiği kelimenin son hecesindeki sesli harfe uymaz ve büyük ünlü uyumunu bozar.

 

Ör:         Akşamki, Koşarken, Görüyor, Sabahleyin, Ekşimtrak, Meslektaş

 

2-KÜÇÜK SESLİ (Ünlü) UYUMU

               Sesli harflerin “düzlük-yuvarlaklık” uyumudur.

İki kuralı vardır:

 

      1.Kelimenin ilk hecesindeki ünlü harf düz ise diğer hecelerdeki ünlülerde de düz olmalıdır.

 

Ör:        Kapılar, Bağımsızlık, Çiçeklik, Sıcaklık

 

2.Kelimenin ilk hecesindeki sesli yuvarlak ise (o, ö, u, ü) ondan sonra gelecek hecedeki sesli ya dar yuvarlak (u, ü) ya da düz geniş (a, e) olmalıdır.

 

Ör:        Sonsuzluk, Dürüst, Öğretmen, Muşmula

 

B-SESSİZ (Ünsüz) HARFLER

 

Sessiz harfler ses yolundan engele uğrayarak çıkarlar ve 21 tanedirler.

b-c-ç-d-f-g-ğ-h-j-k-l-m-n-p-r-s-ş-t-v-y-z.

      Sessiz harflerle ilgili kurallar:

     

      1.Türkçe kelimelerin başında farklı dahi olsa iki sessiz yan yana bulunamaz.

 

Ör:         Spor, Star, Profesör             Bu tip kelimeler yabancı kökenlidir.

 

2.Türkçe kelimelerin kökünde aynı sessizler (ikiz sessizler) yan yana bulunmaz.

 

Ör:         Millet, Hürriyet        Böyle kelimeler dilimize yabancı dillerden girmiştir.

 

3.Türkçe kelimelerin sonunda yumuşak sessizler (b, c, d, g) bulunmaz.Bunların sertleri olan (p, ç, t, k) harfleri bulunur.

 

Ör:         Kitab à Kitap, Ahmed à Ahmet, Amac à Amaç

Ancak yabancı kökenli bazı kelimeler bu kurala uymayabilir.

 

Ör:         Ad, Hac, Sac

 

SERT SESSİZ YUMUŞAMASI

 

Süreksiz sessizlerle biten bir kelime sesiyle başlayan bir ek aldığında sondaki sert sessizler yumuşar.

 

Ör:       Çocuklukum à Çocukluğum, Renki à Rengi, Ağaçaà Ağaca

 

SERTLEŞME(Sessiz Benzeşmesi)

 

Türkçe kelimelerde sert sessizden sonra yine sert sessiz gelmelidir.

 

Ör:       Sokakda à Sokakta, Basgı à Baskı, Kardeşce à Kardeşçe

SES TÜREMESİ

 

            Tek heceli bazı kelimelere küçültme eki getirildiğinde sesli türemesi oluşur.

 

Ör:       Bir – cik à Biricik, Gül – cük à Gülücük, Genç – cik à Gencecik

Yardımcı fiile yapılan bazı birleşik fiillerde:

 

Ör:       Af – etmek à Affetmek, Hal – etmek à Halletmek, His – etmek à Hissetmek

GENİŞ SESLİLLERİN DARALMASI

 

            Son hecesi geniş seslilere (a – e) ile biten kelimelerle –()yor eki getirildiğinde geniş sesliler daralarak (ı – i – u – ü) dönüşür.

 

Ör:       Anla – yor à Anlıyor, Sevme – yor à Sevmiyor, Yaşa – yor à Yaşıyor

 

KAYNAŞMA

 

            Sesli ile biten bir kelimeden sonra sesli ile başlayan ek getirildiğinde araya Y, Ş, S, N ünsüzlerinden biri gelir.Bu olaya kaynaştırma, getirilen harfe de kaynaştırma harfi denir.

 

Ör:       Bahçe –y –e, Oda –n-ın, Kapı –s-ı, İki –ş-er

 

ULAMA

 

            Sessiz harfle biten kelimeden sonra sesli ile başlayan bir kelime geldiği zaman, ilk ke-limenin başındaki sesli harfle birlikte bir heceymiş gibi söylenir.Bu kurala ulama denir.

 

Ör:       Traş oldum à Tra şol dum, Türk askeri à Tür kas keri

 

VURGU

 

            Kelimede bir hecenin, cümlede ise bir kelime veya kelime grubunun diğerlerinden daha kuvvetli ve baskılı söylenmesine vurgu denir.İki çeşit vurgu vardır:

1.Kelime Vurgusu

 

            Türkçe kelimelerde vurgu genelde son hecededir.

 

Ör:       Çiçek, Kitap, Öğretmen

 

            Vurgu kelime ek aldıkça son eke doğru kayar.

 

Ör:       Çiçek, Çiçekçi, Çiçekçilik

 

            Pekiştirilmiş kelimelerde ve ünlem bildiren kelimelerde vurgu ilk hecededir.

 

Ör:       Yemyeşil, Sapsarı, Tertemiz

 

Olumsuzluk eki (me, ma) vurguyu kendinden önceki heceye kaydırır.

 

Ör:       Sevmedim, Anlamıyorum

 

Yer bildiren kelimelerde vurgu, başta ve ya ortada olabilir.

 

Ör:       Bursa, Ankara, İstanbul

 

2.Cümle Vurgusu

 

            Cümlede anlamına önem verdiğimiz kelime veya kelime gruplarını vurgulamak için yüklemden hemen önce kullanırız.

Kısaca cümlede vurgu, yükleme en yakın kelime veya kelime grubu üzerindedir diyebiliriz.

Ör:       Gizem Gül, az önce vapurla Üsküdar’a gitti.

Gizem Gül, Az önce Üsküdar’a vapurla gitti.

Az önce vapurla Üsküdar’a Gizem Gül gitti.

Gizem Gül Üsküdar’a vapurla az önce gitti.

9 Mayıs 2013 Saat : 3:54

HARFLER VE ÖZELLİKLERİ NEDİR? Yazısı için Yorum Yapabilirsiniz

 Son Yazılar FriendFeed

SPONSORLU BAĞLANTILAR

Ödev Ödev