“de, ki, ise” bağlaçları nedir?

 “de, ki, ise” bağlaçları

 

“dE”

Her zaman kendinden önceki kelimeden ayrı ve de, da şeklinde yazılır; bitiştirilmez, te, ta şeklinde yazılmaz.  “ya” ile birlikte kullanıldığında da ayrı yazılır: “ya da”

Kelimenin son hecesine kalınlık-incelik bakımından uyar.

Genellikle “dahi, bile, üstelik, hatta” bağlaçlarıyla özdeştir.

 

Bu soruyu Ali de bildi                         dahi, bile

Artık gönlümü alsa da önemi yok.     dahi, bile

 

] Cümleleri, aynı görevdeki kelimeleri ve sözleri birbirine bağlar ve değişik anlamlar katar:

 

Sorsan da söylemem                        asla

 

Erzakını hazırla da pikniğe gidelim.

Cümleleri bağlamış, burada pikniğe gitmek için erzak hazırlama şartı var.

 

Biraz müsaade etsen de işime baksam        rica, istek, yalvarma

Büyüyecek de bana bakacak.                                  Küçümseme, alay

Çalışıp da kazanacaksın.                             şart

Dün bizi bekletti de gelmedi.                         yakınma

Çalışayım da gör neler yapacağımı.             övünme

Düzenli çalıştı da başarılı oldu.                     için, neden-sonuç

Koşsan da yetişemezsin.                              değişmezlik

 

Bütün yıl okumamış da şimdi kitap kurdu oluverdi.

Zıt anlamlı cümleler arasına girmiş.

 

] Tekrarlanan kelimelerin arasına girerek anlamı güçlendirir:

 

Ev de ev olsa bari                                          küçümseme

Çalış da çalış…                                             abartma

 

] “ama” bağlacının yerine kullanılabilir; cümleleri ve öğeleri birbirine bağlayabilir:

 

Hızlı hızlı koştu da yetişemedi.         cümleleri bağlamış

 

] Edattan ve zarftan sonra gelerek anlamı pekiştirebilir:

 

O kadar da soğuk değil.

Böyle davranmanız hiç de iyi olmadı.

 

“ki”

 

Sadece “ki” biçimi vardır.

Kendinden önceki ve sonraki kelimelerden ayrı yazılır.

Türkçe değil, Farsça bir bağlaçtır ve Türkçe cümle yapısına aykırı olarak kullanılır.

 

]Anlam bakımından birbiriyle ilgili cümleleri birbirine bağlar.

 

Bir şey biliyor ki konuşuyor.              (sebep-sonuç)

Baktım ki gitmiş.                                (şaşkınlık)

Ancak ne yazık ki böyle olmadı.

 

]Birisinden alıntı yapılacağı zaman kullanılır.

 

Atatürk diyor ki: …                             (açıklama)

 

]Özneyle veya tümleçlerle ilgili açıklama yapılacağı zaman kullanılır. Bazen “ki” ile başlayan bu açıklama iki kısa çizgi arasında verilir.

 

Ben ki hep sizin için çalıştım.                        (pekiştirme)

Siz ki beni tanırsınız, neden böyle düşünüyorsunuz?

O yerden -ki herkes kaçar- sen de kaç.

 

]”ki” kullanılan bazı cümlelerin “ki”den sonraki kısmı söylenmez.

 

Sınavı kazanabilir miyim ki…             (kuşku)

Bu adama güvenilmez ki!                  (yakınma)

Acaba çocuğa kızarlar mı ki?           (endişe)

 

]Tekrar edilen kelimeler arasında kullanılır.

 

Adam belâ ki ne belâ…

 

]Abartma anlamı katar.

 

Bugün öyle yorgunum ki…

 

]Bu bağlaç birkaç örnekte kalıplaşarak bitişik yazılmaktadır.

 

Belki, çünkü (burada ünlü uyumuna girmiş), hâlbuki, mademki, meğerki, oysaki, sanki.

 

 

“ise”

 

Karşılaştırma ilgisi kurar, karşıtlığı güçlendirir.

 

Yağmur yağıyor, evim ise çok uzakta. (bağlaç)

Adam konuşuyor, çocuksa hep susuyordu. (bağlaç)

 

Ek-fiilin şart çekimiyle karıştırılabilir.

 

Çocuk başarılıysa sınıfını geçer. (ek-fiilin şartı)

 

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir