AŞIK TARZI HALK EDEBİYATI NEDİR?

AŞIK TARZI HALK EDEBİYATI

Kökü Orta Asya’daki sözlü döneme kadar iner.Halkın Aşık dediği saz şairleri tarafından oluşturulmuştur.Saz şairleri genellikle  usta,çırak ilişkisine göre yetişir.Orta Asya’daki ozan tipi Anadolu’da aşık tipine dönüşmüştür.

AŞIK EDEBİYATININ ÖZELLİKLERİ

a.Anlatım söze dayanır.

b.Nazım birimi dörtlüktür.

c.Vezin hecedir.

d.Genellikle yarım ve cinaslı kafiye kullanılmıştır.

e.Şiirlerinin belli adı yoktur.Şiirin sonunda şairin adı yada mahlası geçer.

f.Şiirlerde konu bütünlüğü yoktur.

g.Şiirler saz eşliğinde söylenir.

h.Şiirlerde sade bir dil kullanılmıştır.

i.Divan şiirlerine göre daha çok hayata ve gerçeğe yöneliktir.Halkın sorunlarıyla ilgilenir.

AŞIK EDEBİYATI NAZIM BİÇİMLERİ

1.KOŞMA:Sözlü dönemdeki koşuğun karşılıgıdır.Genellikle aşk ve tabiat güzelliklerini konu edinir.Kendine özgü ezgisi vardır.11’li hece ölçüsü vardır.(3-5) dörtlük olur.divan edebiyatındaki gazele konu itibariyle benzer.İlk dörtlüğüne göre değişik biçimde kafiyelenişi vardır.

1.                                                          2.                                                 3.

—a                                                       —a                                               —x

—a                                                       —b                                               —b

—a                                                       —a                                               —y

—b                                                       —b                                                         —b

 

—c                                                       —c                                              —c

—c                                                     —c                                               —c

—c                                                      —c                                               —c

—b                                                     —b                                              —b

 

2.SEMAİ:Biçimce koşmaya benzer.Koşmadan 8’li heceyle söylenmesiyle ayrılır.Aşk ve tabiat güzelliklerini konu edinir.Kendine özgü ezgisi vardır.Aruz ölçüsüyle söylenen semailer vardır.

3.VARSAĞI:Türkü cinsinden bir nazım biçimidir.Hece ölçüsüyle söylenir.Yiğitçe bir eda vardır.Bu yönü ile diğer biçimlerden ayrılır.Yürü,bre,behey ünlemleri sık sık  kullanılır.Toroslarda yaşayan Varsak Türkleri icat ettiği için bu adı almıştır.

4.DESTAN:Biçimce koşmaya benzer ancak anlatım,konu,dörtlük sayısı ve ezgi yönünden koşmadan ayrılır.Aşık edebiyatı nazım biçimi olan destanı sözlü dönem ürünü olan destanla (epope) karıştırmamak gerekir.Sözlü dönem ürünü olan destan anonimdir.Yapıcısı halktır. Nazım birimi olan destan ise belli bir şair tarafından oluşturulmuştur.Nazım biçim olan destanla koşma da birbirinden farklıdır.

Koşma da tasvir edici destan da hikaye edici anlatım, vardır.Destan toplumsal bir olayı konu edinir,koşma ise kişisel duyguları dile getirir.Destanın dörtlük sayısı oldukça fazladır, koşma ise (3-5 ) dörtlük olur.

Destanın kendine özgü bir ezgisi vardır.

 

AŞIK EDEBİYATI NAZIM TÜRLERİ (KOŞMA TÜRLERİ)

Şiirleri dış özelliklerine göre(ölçü-uyaklanışı biçimi) değerlendirme,biçim(şekil) kavramını, konuklarına göre değerlendirme de tür kavramını ortaya koymuştur.

a.GÜZELLEME:Aşk  ve tabiat güzelliklerinden bahseden koşma biçimidir.

b.TAŞLAMA:Toplum veya kişileri yeren koşma çeşididir.

c.KOCAKLAMA:Yiğitlik ve kahramanlıklardan bahseden koşma tipidir.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir