ANONİM HALK EDEBİYATI HAKKINDA DETAYLI BİLGİ

ANONİM HALK EDEBİYATI
Anonim Halk Edebiyatı;halkın arasında türeyip ağızdan ağıza dolaşan,yazanları söyletenleri belli olmayan,ortaklaşa, sözlü,çok kere besteli,yabancı etkilerden uzak,dili sade,nazım ölçüsü hece olan edebiyat koludur.
Anonim Halk Edebiyatı;tüm olarak halkın malıdır.Ortaklaşa süregelen halk şiirleri,devamlı bir değişme içindedir.
Bunun için ilk doğduğu andaki biçimi ve özü zamanla değişebilir.
Anonim edebiyat;ilk dönemin özelliklerini gösterir.Halkın arasından türeyip bugün de ağızdan ağıza dolaşan “atasözü, ağıt,mani,bilmece,halk hikayeleri…” nesir ve nazım olmak üzere devam edegelen verimlerdir.
Anonim Halk Edebiyatı;folklora dayalı,folklor kaynaklarından doğan bir türdür.İsimsiz ,yani Anonim edebiyat
dilin kendiliğinden doğurduğu ürünlerin yarattığı edebiyattır.
Anonim Halk Edebiyatımız,folklorumuzda,eski ozanlık geleneklerimizden yararlanır.Folklor İngilizce bir kelimedir.
Folk:halk, lore:bilgi demektir.Folklorun konusunu genel olarak uygar topluluklar arasında yaşayan ve atalarının
geleneklerini sözlü olarak devam ettiren halk ortaya çıkarır.
Halk yaşayış,duyuş ve gelenekleri;bir toplukta yaşayan inançları ve alışkanlıkları,söylenen türkü,masal,fıkra,efsane, bilmece,tekerleme…gibi ürünleri inceleyerek o toplumun duyuşunu ve yaşayışını anlatmaya çalışan bilime folklor, halkbilgisi,halkbilim,halkiyat denir.
Foklorumuz,binlerce yıldan beri tüm insanlarımızın ortaklaşa çabasıyla hayal edilmiş,düşünülmüş,yaratılmış,uygulanmış halk sanatımızdır.
ANONİM ÜRÜNLER:
A)Biçimine göre Anonim Halk Edebiyatı:
MANİ:
:Dört dizeden oluşur.7’li hece ölçüsü kullanılır.aaba düzeninde uyaklanır.Çoğu rediflidir.Asıl konu aşktır.
Toplum yaşayışıyla ilgili her şey maniye konu olabilir.
Manilerin bir çoğunda kafiyelerin cinaslı olduğu görülür.Örnek:
“Kara gözler kara gözler
Kararmış kara gözler
Gemim deryada kaldı
Yelkenim kara gözler”
(Manilerde çok kere birinci,ikinci dizeler hazırlayıcı küçücük tablolar şeklindedir;asıl amaç üçüncü ve dördüncü dizelerde açıklanır.)
TÜRKÜ:Müzikli Türk halk şiiridir.8’li ya da 11’li hece ölçüsüyle söylenir.Birimi üçlük ya da beşlik olabilir.Türkünün asıl bölümüne “bent”,tekrarlanan bölümlerine “kavuştak” denir.Kavuştaklar 1-3 dize olabilir.Çoban türkülerine “kayabaşı” denir.Genellikle acıklı konuları işler,liriktir.Söyleyeni belli değildir.Konuları:aşk,doğa,güzellik,toplumsal olaylardır.Uyak düzeni çeşitli olabilir.
Örnek:
“Aliş’imin kaşları kare,
Sen açtın sineme yare,
Bulamadım derdime çare…
Görmedin mi,ah,civan Aliş’imi
Tuna boyunda?
B)Türüne göre Anonim Halk Edebiyatı:
AĞIT:Ölenin ardından söylenen halk şiiridir.Çeşitli hece ölçüsü kullanılabilir.Anonim olanları da şairi belli olanları da vardır.Belirli bir uyak düzeni yoktur.
ALKIŞ:Anonim halk edebiyatımızda alkışlar,konuşmaya renk katan,hayır-dualardır.Halkımızın günlük konuşmalarında sık sık başvurduğu alkışlar,duyguları belirtmekte;konuşmayı süslemekle kalmazlar,anlatıma csnlı bir güçlülük katarlar.
Örnekler:
Allah tuttuğunu altın etsin. Allah’tan sağlık,devletten ağalık bulasın. İyiler kardaşın,Hızırlar yoldaşın olsun.
NİNNİ:Birimi dörtlük olan halk şiiridir.Hece ölçüsü ve uyak düzeni değişik olabilir.Ninni,küçük çocukları uyutmak
için söylenen türküdür.
Örnek:
Ninni diyem uyutayım Ninnilerin benim olsun
Uykularda büyüteyim Uykularım senin olsun
Kuzularla yürüteyim Akan sular ömrün olsun
Ninni gonca gülüm ninni. Ninni yavru kuzum ninni.
KARGIŞ:İnsanları üzen kişiler için söylenir,onların kötü olması için beddua edilir.Örnek:
Köprünün altı diken Kara dut parmak gibi
Yaktın beni gül iken Kız yüzün kaymak gibi
Allah da seni yaksın Seni alan yiğitler
Üç günlük gelin iken. Kurusun yaprak gibi.
BOZLAK:Halk edebiyatında türkü çeşitlerinden biridir.Bozlaklarda aşklar,yiğitlikler,memleket manzaraları,türlü
Maceralar birbirine zincirleme manzumelerle anlatılır.Bu manzumelerin arasına hikaye nesri yerleştirilmiştir.
Nazımlı halk hikayelerinde nesir birinci planda tutulduğu halde,bozlaklarda nazım birinci planda,nesir ikinci
plandadır.Edebiyatımızda Afşar bozlağı,Urum bozlağı gibi adlarla anılırlar.Düğünleri olmak üzereyken,Moskof
harbi nedeniyle askere giden “Gazi Mahmut” bozlağından bir örnek:
Sıladan ayrıldım askere geldim; Çift tabanca yerleştirdim beline;
Hatçenin bağrını neşterle deldim; Yolladım ağamı Moskof iline;
Köyümde bir yaman aykırı seldim; Dulluk yakışır mı böyle geline;
“Hıncı viran olmuş çay”derler bana. Ezekli ağam ezekli,bayram geliyo.
BİLMECE:Bir şeyin adını anmadan niteliklerini üstü kapalı söyleyerek o şeyin ne olduğunu bulmayı dinleyene
veya okuyana bırakmaktan ibaret olan eğlence,sözlü halk edebiyatı ürünüdür.Bilmecelerimizin çoğu,ölçülü,
kafiyeli,aliterasyonlu,cinaslı bir söz oyunu niteliğini gösterir.Örnekler:
“Seğittim tepeye,yular taktım sıpaya.”(iğne-iplik) “İki sıçan bir kütükten atlayamaz.”(göz-burun)
Manzum örnekler:
Sarıdır safran gibi Bir ufacık mil taşı Biz biz idik biz idik
Okunur Kur’an gibi İçinde beyler aşı Yüz bin tane kız idik
Elden ele dolaşır Pişirirsen aş olur Gece oldu dizildik
Mısır’a sultan gibi Pişirmezsen kuş olur Sabah oldu silindik
(Altın) (Yumurta) (Yıldızlar)
TEKERLEMELER: Tekerlemelerde beklenmedik hayal oyunları,çapraşık düşünceler,şaşırtıcı görüşler tekrir
sanatından yararlanılarak anlatılır.Amaç dinleyicileri eğlendirmek ve güldürmektir.Örnekler:
Çiğdem çiğdem çivecik
Elimi kesti bıçacık
Yağlık getir silelim
Deve boynun binelim
Deve boynu bir pazar
İçinde maymun gezer.
(Masal,atasözü,deyim,efsane ve fıkralar anonim halk edebiyatının diğer ürünleridir.)

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir